نحوه تنظیم دادخواست و درخواست

یکی از مهم‌ترین بخش‌ها در بررسی تفاوت دادخواست و درخواست، آشنایی با نحوه تنظیم هرکدام است.

نحوه تنظیم دادخواست

برای تنظیم دادخواست باید مراحل زیر طی شود:

1. ورود به سامانه ثنا یا مراجعه به دفاتر خدمات الکترونیک قضایی.

2. انتخاب نوع دعوا (مانند دادخواست طلاق، دادخواست مهریه، دادخواست نفقه).

3. وارد کردن مشخصات طرفین دعوا (خواهان و خوانده).

4. بیان خواسته به‌صورت دقیق (برای مثال: مطالبه مبلغ مشخص یا الزام به انجام تعهد).

5. بارگذاری مستندات و مدارک.

6. پرداخت هزینه دادرسی.

نکته مهم:

بدون ثبت در دفاتر خدمات الکترونیک قضایی، دادخواست شما پذیرفته نمی‌شود. بنابراین آشنایی با ثبت دادخواست در دفاتر خدمات الکترونیک قضایی یکی از شروط اصلی است.

نحوه تنظیم درخواست

تنظیم درخواست بسیار ساده‌تر است:

• گاهی به‌صورت شفاهی در جلسه دادگاه ارائه می‌شود.

• گاهی به‌صورت لایحه یا نامه‌ی کوتاه کتبی به مقام قضایی تسلیم می‌شود.

• نیازی به فرم رسمی یا ثبت در سامانه ندارد.

مراحل دادخواست و مراحل درخواست

مراحل دادخواست

1. ثبت دادخواست در سامانه یا دفاتر قضایی

2. ارجاع به شعبه‌ی مربوطه

3. تعیین وقت دادرسی

4. ابلاغ دادخواست به خوانده

5. رسیدگی دادگاه

6. صدور حکم

مراحل درخواست

1. ارائه درخواست به دادگاه یا قاضی پرونده

2. بررسی سریع توسط مقام قضایی

3. صدور دستور یا تصمیم (مثلاً پذیرش یا رد درخواست)

همان‌طور که مشخص است، مراحل دادخواست پیچیده‌تر و رسمی‌تر است، در حالی‌که مراحل درخواست ساده‌تر و کوتاه‌تر خواهد بود.

دادخواست آنلاین و دادخواست الکترونیک

یکی از تحولات بزرگ در نظام قضایی ایران، امکان ثبت دادخواست آنلاین یا همان دادخواست الکترونیک است. با این روش:

• افراد بدون نیاز به مراجعه حضوری، می‌توانند دادخواست خود را ثبت کنند.

• تمامی مدارک به‌صورت اینترنتی بارگذاری می‌شود.

• این موضوع باعث تسریع در روند رسیدگی و کاهش مراجعات حضوری می‌گردد.

برای مقایسه بهتر، می‌توان گفت که تفاوت دادخواست و درخواست در این بخش نیز آشکار است، زیرا درخواست معمولاً هنوز ساختار الکترونیکی رسمی ندارد و بیشتر به شکل سنتی و کتبی یا شفاهی ارائه می‌شود.

تفاوت دادخواست و درخواست در دعاوی خانواده

یکی از زمینه‌هایی که بیشترین کاربرد را دارد، دعاوی خانواده است.

• دادخواست خانواده شامل موضوعاتی مثل:

  • دادخواست طلاق

  • دادخواست مهریه

  • دادخواست نفقه

  • دادخواست حضانت فرزند

• درخواست خانواده بیشتر در موضوعاتی مانند:

  • درخواست اعسار از هزینه دادرسی

  • درخواست تقسیط مهریه

  • درخواست تأخیر جلسه دادگاه

در نتیجه، همان‌طور که دیده می‌شود، تفاوت دادخواست و درخواست در دعاوی خانواده به‌وضوح اهمیت پیدا می‌کند.

برای مطالعه بیشتر در این حوزه پیشنهاد می‌کنیم مقاله نحوه تقسیم ارث پدر بین فرزندان را هم بخوانید.

تفاوت دادخواست با شکایت

بسیاری از افراد، دادخواست را با شکایت یکی می‌دانند. اما در واقع، این دو تفاوت‌های مهمی دارند:

• شکایت بیشتر در دعاوی کیفری استفاده می‌شود، مثل شکایت از سرقت یا ضرب و جرح.

• دادخواست در دعاوی حقوقی و خانواده مطرح می‌شود، مثل دادخواست مهریه یا طلاق.

• شکایت به دادسرا ارائه می‌شود، اما دادخواست در دادگاه حقوقی یا خانواده مطرح می‌شود.

بنابراین، شناخت تفاوت دادخواست و درخواست در کنار فرق دادخواست با شکایت کمک می‌کند افراد انتخاب درست‌تری داشته باشند.

برای مثال، اگر کسی مورد درگیری خیابانی قرار گرفت، باید شکایت کیفری کند (مقاله مرتبط: جرم درگیری خیابانی). اما اگر بخواهد مهریه یا نفقه بگیرد، باید دادخواست بدهد.

شرایط دادخواست و شرایط درخواست

شرایط دادخواست

• استفاده از فرم مخصوص دادخواست

• ذکر مشخصات کامل خواهان و خوانده

• بیان خواسته به‌طور واضح

• ذکر دلایل و مستندات

• امضا یا اثر انگشت خواهان

• پرداخت هزینه دادرسی

شرایط درخواست

• ذکر مشخصات متقاضی

• بیان موضوع به‌طور مختصر و روشن

• لزومی به پرداخت هزینه دادرسی نیست (مگر در موارد خاص)

• می‌تواند شفاهی باشد

این بخش نیز بار دیگر نشان می‌دهد که تفاوت دادخواست و درخواست نه تنها در ظاهر، بلکه در شرایط و آثار قانونی آنها نیز قابل توجه است.

نکات کلیدی در تشخیص تفاوت دادخواست و درخواست

• دادخواست همیشه آغازگر یک دعوای رسمی است.

• درخواست می‌تواند در هر مرحله از رسیدگی ارائه شود.

• دادخواست نیاز به فرم رسمی و ثبت در دفاتر خدمات قضایی دارد.

• درخواست ساده‌تر و سریع‌تر است.

• آثار حقوقی دادخواست بسیار گسترده‌تر از درخواست است.

نمونه‌های عملی از تفاوت دادخواست و درخواست در زندگی روزمره

برای درک بهتر تفاوت دادخواست و درخواست، لازم است به مثال‌های واقعی و کاربردی اشاره کنیم. این مثال‌ها نشان می‌دهند که هرکدام از این ابزارهای حقوقی در چه موقعیت‌هایی به کار می‌آیند.

مثال ۱: اختلاف مالی

• اگر شخصی مبلغی پول قرض داده و طرف مقابل آن را پس نمی‌دهد، باید دادخواست مطالبه وجه بدهد.

• اما اگر در جریان رسیدگی، نیاز به زمان بیشتری برای ارائه مدارک داشته باشد، کافی است درخواست تأخیر جلسه دادگاه مطرح کند.

مثال ۲: دعوای خانوادگی

• زنی که قصد دریافت مهریه دارد باید دادخواست بدهد (دادخواست مهریه).

• ولی اگر توان پرداخت هزینه دادرسی را ندارد، می‌تواند درخواست اعسار کند.

(مطالعه بیشتر: اجرا گذاشتن مهریه)

مثال ۳: مسائل ملکی

• موجر برای تخلیه ملک باید دادخواست تخلیه بدهد.

• اما مستأجر می‌تواند در همان پرونده، درخواست استمهال کند تا زمان بیشتری برای تخلیه در اختیار داشته باشد.

مثال ۴: دعاوی کیفری

• شاکی برای جرم ضرب و جرح عمدی باید شکایت کیفری مطرح کند، نه دادخواست.

• اما متهم می‌تواند در جریان دادرسی درخواست آزادی به قید وثیقه بدهد.

این موارد به‌خوبی نشان می‌دهند که تفاوت دادخواست و درخواست در عمل چه اثر مهمی بر روند قضایی دارد.

اهمیت آشنایی با نمونه دادخواست و نمونه درخواست

شناخت نمونه دادخواست و نمونه درخواست کمک می‌کند افراد بتوانند سریع‌تر و دقیق‌تر اقدام کنند.

نمونه‌های رایج دادخواست

• دادخواست طلاق توافقی

• دادخواست الزام به تنظیم سند رسمی

• دادخواست استرداد جهیزیه

• دادخواست الزام به ایفای تعهد

نمونه‌های رایج درخواست

• درخواست تقسیط مهریه

• درخواست اعسار از هزینه دادرسی

• درخواست تجدیدنظر در حکم صادره

• درخواست استعلام از اداره ثبت یا سازمان‌های دولتی

تفاوت دادخواست و درخواست از نگاه قانون

در قوانین آیین دادرسی مدنی و کیفری، به‌طور روشن تفاوت دادخواست و درخواست بیان شده است:

• ماده ۴۸ قانون آیین دادرسی مدنی: دادگاه زمانی می‌تواند وارد رسیدگی شود که دادخواست تقدیم شده باشد.

• مواد مربوط به درخواست‌ها: در طول دادرسی، اصحاب دعوا می‌توانند درخواست‌هایی مثل استمهال، تأمین دلیل یا ارجاع به کارشناس ارائه دهند.

این نشان می‌دهد که قانون نیز میان این دو ابزار حقوقی تفاوت قائل است.

جدول مقایسه دادخواست و درخواست در موضوعات مختلف

 

 

 

این جدول به‌روشنی نشان می‌دهد که تفاوت دادخواست و درخواست نه تنها در شکل و ماهیت بلکه در موضوعات کاربردی نیز مشخص است.

سوال مهم: اگر به‌جای دادخواست، درخواست بدهیم چه می‌شود؟

یکی از اشتباهات رایج مردم این است که به‌جای ثبت دادخواست، تنها یک درخواست ساده ارائه می‌دهند. در این صورت:

• دادگاه وارد رسیدگی نمی‌شود.

• پرونده بدون تصمیم باقی می‌ماند یا رد می‌شود.

• فرد باید دوباره هزینه و زمان صرف کند.

بنابراین، بسیار مهم است که بدانید چه زمانی باید دادخواست بدهید و چه زمانی درخواست.

ارتباط تفاوت دادخواست و درخواست با موضوعات حقوقی دیگر

شناخت این تفاوت‌ها به شما کمک می‌کند سایر مفاهیم حقوقی را هم بهتر درک کنید. برای مثال:

• فرق دادخواست با شکایت (مطالعه: روش شکایت از کارفرما)

• فرق دادخواست با اظهارنامه

• فرق دادخواست با واخواست

همه‌ی این‌ها در کنار هم، به فهم کامل‌تر شما از نظام قضایی کمک می‌کند.

جمع‌بندی موقت

تا اینجا آموختیم که:

1. دادخواست آغازگر دعوای رسمی است و باید در فرم مخصوص ثبت شود.

2. درخواست یک تقاضای ساده است که می‌تواند در هر مرحله از رسیدگی مطرح گردد.

3. تفاوت دادخواست و درخواست در ماهیت، شرایط، مراحل و آثار حقوقی بسیار مهم است.

4. شناخت نمونه‌ها و شرایط هرکدام باعث صرفه‌جویی در وقت و هزینه می‌شود.

وبسایت وکلای ایران به‌عنوان یک مرجع تخصصی در حوزه خدمات حقوقی، همواره تلاش کرده است تا مفاهیم پیچیده‌ی حقوقی را برای کاربران ساده و قابل‌فهم توضیح دهد. در این مقاله هم دیدیم که تفاوت دادخواست و درخواست از نگاه قانون و رویه‌ی قضایی اهمیت بسیار بالایی دارد.

اگر بخواهیم جمع‌بندی کنیم:

• دادخواست آغازگر یک دعوای رسمی در دادگاه است، بدون آن رسیدگی قضایی امکان‌پذیر نیست.

• درخواست ابزار جانبی است که در مراحل مختلف رسیدگی یا حتی خارج از آن، می‌تواند مورد استفاده قرار گیرد.

نادیده گرفتن این تفاوت باعث می‌شود افراد عادی در مسیر دادرسی دچار خطا شوند و وقت و هزینه‌ی زیادی را از دست بدهند. برای همین آشنایی با نمونه دادخواست‌ها و نمونه درخواست‌ها یکی از مهم‌ترین نیازهای هر فردی است که با مسائل حقوقی سر و کار دارد.

پرسش و پاسخ‌های متداول کاربران وبسایت وکلای ایران

۱. آیا می‌توان یک دعوا را با درخواست آغاز کرد؟

خیر. شروع دعوا در دادگاه تنها با دادخواست ممکن است. درخواست‌ها در حین رسیدگی یا پس از آن کاربرد دارند.

۲. اگر دادخواست اشتباه تنظیم شود، چه اتفاقی می‌افتد؟

در صورت ناقص بودن یا اشتباه بودن، دادخواست رد یا ابطال می‌شود و فرد باید دوباره اقدام کند.

۳. آیا درخواست هزینه‌ی دادرسی دارد؟

بسیاری از درخواست‌ها هزینه‌ای ندارند یا هزینه‌ی اندکی دارند، اما ثبت دادخواست مستلزم پرداخت هزینه‌ی دادرسی متناسب با نوع دعوا است.

۴. تفاوت دادخواست با شکایت چیست؟

• دادخواست: مخصوص دعاوی حقوقی (مثل مهریه، نفقه، تخلیه ملک).

• شکایت: مخصوص دعاوی کیفری (مثل کلاهبرداری، ضرب و جرح).
  (بیشتر بخوانید: روش شکایت از کارفرما)

۵. آیا می‌توان هم‌زمان دادخواست و درخواست داد؟

بله. برای مثال، فردی می‌تواند دادخواست مهریه بدهد و هم‌زمان درخواست اعسار از پرداخت هزینه‌ی دادرسی نیز ارائه کند.

منابع تکمیلی در وبسایت وکلای ایران

برای مطالعه‌ی دقیق‌تر و آشنایی با موضوعات مشابه، پیشنهاد می‌کنیم مقالات زیر را نیز در وبسایت وکلای ایران بخوانید:

• اجرا گذاشتن مهریه

• روش شکایت از کارفرما

• همه چیز درباره اظهارنامه

• مراحل مطالبه وجه چک

دعوت به اقدام

اگر همچنان برایتان سوال است که در پرونده‌ی شما باید دادخواست بدهید یا درخواست، کافی است با مشاوران حقوقی وبسایت وکلای ایران تماس بگیرید. مشاوران این وبسایت آماده‌اند تا به‌صورت آنلاین یا تلفنی، پاسخگوی پرسش‌های شما باشند و شما را در مسیر درست دادرسی راهنمایی کنند.

سوالات پرتکرار درباره تفاوت دادخواست و درخواست

1. تفاوت دادخواست و درخواست چیست؟

دادخواست یک نوشته رسمی است که در دعاوی ترافعی (مثل اختلافات مالی، خانوادگی یا حقوقی) به دادگاه ارائه می‌شود. دادخواست باید روی برگه‌های مخصوص چاپی تنظیم شود و بدون آن دادگاه به دعوا رسیدگی نمی‌کند.
اما درخواست مربوط به امور غیرترافعی یا مواردی است که یک طرف ماجرا کافی است (مثل درخواست گواهی انحصار وراثت یا درخواست تأخیر اجرای حکم). درخواست را می‌توان در قالب یک نوشته ساده یا حتی شفاهی به دادگاه ارائه کرد.

2. دادخواست چیست و چه شرایطی دارد؟

دادخواست به معنای تقاضای رسمی برای رسیدگی به یک دعوای حقوقی یا خانوادگی است. شرایط دادخواست عبارتند از:

• باید روی برگ چاپی مخصوص (فرم دادخواست) نوشته شود.

• شامل مشخصات طرفین دعوا (خواهان و خوانده) باشد.

• موضوع دعوا و دلایل و مستندات ذکر شود.

• به دفتر خدمات الکترونیک قضایی تحویل داده شود.

نمونه دادخواست‌ها می‌توانند شامل دادخواست مهریه، دادخواست نفقه، دادخواست طلاق یا دادخواست الزام به تنظیم سند رسمی باشند.

3. درخواست چیست و چه مواردی را شامل می‌شود؟

درخواست زمانی به کار می‌رود که شخص نیازی به طرح دعوای ترافعی ندارد و صرفاً قصد دارد یک اقدام قضایی انجام شود.
نمونه‌های درخواست:

• درخواست تأخیر اجرای حکم

• درخواست تعیین کارشناس

• درخواست صدور گواهی انحصار وراثت

• درخواست رفع ممنوع‌الخروجی

4. برای دعاوی غیرترافعی، آیا باید دادخواست داد یا فقط درخواست کافی است؟

برای دعاوی غیرترافعی، مثل انحصار وراثت، تعیین قیم یا تأمین دلیل، نیازی به دادخواست نیست و تنها درخواست کفایت می‌کند.

5. آیا دادخواست همیشه باید در برگ مخصوص چاپی تنظیم شود؟

بله. طبق قانون آیین دادرسی مدنی، دادخواست باید روی برگه‌های مخصوص چاپی نوشته شود. این برگه‌ها را می‌توان از دفاتر خدمات قضایی یا سایت قوه قضائیه دریافت کرد. اگر دادخواست به شکل دیگری ارائه شود، دادگاه آن را نمی‌پذیرد.

6. هزینه دادرسی در دادخواست بیشتر است یا درخواست؟

معمولاً هزینه دادرسی در دادخواست بیشتر است، چون مربوط به دعاوی ترافعی و مالی است. اما هزینه دادرسی درخواست کمتر می‌باشد زیرا بیشتر در امور غیرترافعی استفاده می‌شود.

7. آیا درخواست را می‌توان شفاهی ارائه کرد یا الزاماً کتبی است؟

بسته به نوع درخواست، امکان ارائه شفاهی وجود دارد. به عنوان مثال، درخواست استمهال (مهلت گرفتن) ممکن است شفاهی در جلسه دادگاه مطرح شود. اما برخی درخواست‌ها مثل درخواست انحصار وراثت باید کتبی ثبت شوند.

8. چه زمانی باید درخواست تعیین کارشناس بدهیم و آیا آن درخواست محسوب می‌شود یا دادخواست؟

وقتی یکی از طرفین دعوا نیاز دارد موضوعی به وسیله کارشناس رسمی بررسی شود (مثلاً قیمت ملک یا خسارت)، باید درخواست تعیین کارشناس بدهد. این یک درخواست است و نه دادخواست.

9. فرق دادخواست با شکواییه چیست؟

• دادخواست: مربوط به دعاوی حقوقی و خانوادگی است (مثل مهریه یا نفقه).

• شکواییه: مربوط به امور کیفری است (مثل کلاهبرداری، سرقت یا توهین).

10. اگر دادخواست ناقص تنظیم شود، دادگاه چه اقدامی می‌کند؟

اگر دادخواست ناقص باشد، دادگاه به خواهان اخطار رفع نقص می‌دهد و معمولاً ۱۰ روز مهلت برای اصلاح تعیین می‌شود. اگر در این مدت نقص برطرف نشود، دادخواست رد می‌شود.

11. آیا درخواست تأخیر اجرای حکم هم نوعی درخواست است نه دادخواست؟

بله. درخواست تأخیر یا تعویق اجرای حکم، یک درخواست قضایی محسوب می‌شود و نیازی به دادخواست ندارد. این درخواست معمولاً توسط محکوم‌علیه یا وکیل او ارائه می‌شود.